အေနာက္နိုင္ငံမ်ားသို႕ ျပန္႕ပြားထြန္းကားလာေသာ ဗုဒၶသာသနာသမိုင္း

အေနာက္နိုင္ငံမ်ားသို႕ ျပန္႕ပြားထြန္းကားလာေသာ ဗုဒၶသာသနာသမိုင္း
------------------------------------------------------------------------
အိႏၵိယဘုရင္ အေသာကမင္း၏ ေက်ာက္စာတစ္ခု၌ အီဂ်စ္ မက္ဆီဒိုးနီးယား အိပီရပ္ စေသာ အေနာက္နိုင္ငံမ်ားသို႕ ဓမၼဒူတမ်ား ေစလႊတ္၍ ဓမၼျပန္႕ပြားေစခဲ႕ေႀကာင္း ေဖၚျပထား၏ ။ သို႔ရာတြင္ ဤေက်ာက္စာအလိုအားျဖင့္ အေသာကမင္းက အေနာက္နိုင္ငံမ်ားသို႕ သာသနာျပဳရန္ ဗုဒၶရဟန္းမ်ား ေစလႊတ္သည္ဟု မဆိုသာေခ် ။ အေႀကာင္းမူ အေသာကမင္း၏ ဓမၼ သည္ အခါခပ္သိမ္း ဗုဒၶဝါဒကို ဆိုလိုသည္မဟုတ္ ။ ဒူတ သည္လည္း သာသနာျပဳရဟန္းကို မဆိုလိုပဲ သံတမန္ကို ဆိုလိုျခင္း ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္ေပမည္ ။ ဗုဒၶဝါဒီ ရဟန္းမ်ားကို ဆိုလိုပါက အျခားေက်ာက္စာမ်ားကဲ႕သို႕ သမဏ ျဗာဟၼဏ စကားကို အသံုးျပဳခဲ႕တန္ရာ၏ ။
မည္သို႕ျဖစ္ေစ ေရွးပေဝဏသီက အိႏၵိယသားတို႕သည္ အေနာက္နိုင္ငံမ်ားႏွင့္ ကူးလူးဆက္သြယ္ခဲ႕၍ ဂရိတို႕သည္ အလက္ဇႏၵားဘုရင္ႏွင့္အတူ အိႏၵိယျပည္သို႕ ေရာက္ရွိခဲ႕ရကား ဘီစီ ႏွစ္ ရာစုအတြင္းက ဗုဒၶဝါဒသည္ အေနာက္တိုင္းသို႕ ျပန္႕ႏွံ႕ခဲ႕တန္ရာ၏ ။ ထို႕ေႀကာင့္ ခရစ္ယာန္စာေပ၌ ဗုဒၶစာေပမွ စင္တူရိုးမားမ်ားရွိေနျခင္း အီဂ်စ္ျပည္ရွိ ေရွးဦးခရစ္ယာန္ရဟန္းတို႕၏ က်င့္စဥ္၌ ဗုဒၶရဟန္းက်င့္စဥ္မ်ား ထင္ဟပ္ေနျခင္းႏွင့္ ေအဒီသံုးရာစုအတြင္းက ေပၚထြန္းခဲ႕ေသာ ပါရွားဘာသာတစ္ခု၌ ဗုဒၶတရားမ်ား ပါဝင္ေနျခင္း ျဖစ္သည္ဟု အခ်ိဳ႕ဆရာတို႕ ယူဆႀက၏ ။

သို႔ရာတြင္ ထိုအခါက ခရစ္ယာန္ဘာသာသည္ ဥေရာပတိုက္၌ အေျခဆိုက္ေနျပီျဖစ္၍ ဗုဒၶဘာသာကို လူတို႕ စိတ္ဝင္စားမႈ မရွိခဲ႕ေခ် ။ ၁၉ ရာစုေခတ္ ေရာက္ေသာအခါ ၌မူ အေနာက္နိုင္ငံအစိုးရတို႕သည္ အေရွ႕နိုင္ငံမ်ားသို႕ သိမ္းပိုက္အုပ္စိုး၍ အေနာက္တိုင္းႏွင့္ ဗုဒၶဝါဒ ျပန္လည္ ေတြ႕ဆံုႀက၏ ။ ထိုေခတ္က သိပၸံပညာ အထူး တိုးတက္ထြန္းကား၍ သိပၸံပညာႏွင့္ ဆန္႕က်င္ေသာ ခရစ္ယာန္ဘာသာသည္ တန္ခိုးႀသဇာ က်ဆင္းစျပဳလာ၏ ။ လူတို႕သည္ မိရိုးဖလာ ဘာသာ၌ အယံုအႀကည္ နည္းပါး၍ ေရွးကကဲ႕သို႕ အယူမသည္းေတာ့ဘဲ အျခားဘာသာ ဝါဒမ်ားအေပၚ၌ အျမင္ ေျပာင္းလဲလာႀက၏ ။အေရွ႕တိုင္းေရာက္ ခရစ္ယာန္သာသနာျပဳဆရာတို႕သည္ ဗုဒၶဘာသာအေႀကာင္းေရးသား၍ သကၠတႏွင့္ ပါဠိပညာရွင္တို႔သည္ ဗုဒၶက်မ္းစာမ်ားကို ျပန္ဆိုေရးသားႀက၏ ။ သို႔ရာတြင္ ထိုစာအုပ္မ်ားမွာ ခိုင္လံုျပည့္စံုစြာ မရွိျခင္းေႀကာင့္ စာဖတ္ပရိသတ္မ်ားအား ဆြဲေဆာင္နိုင္မႈမရွိခဲ႕ေခ် ။

အဂၤလိပ္တို႕သည္ အာရွတိုက္၌ နယ္ခ်ဲ႕၍ ဗုဒၶဝါဒကိုေလ့လာရန္ ဦးစြာ အခြင့္အလမ္း ရရွိႀက၏ ။ သူတို႕နိုင္ငံမွာ ဥေရာပတိုက္၌ ဗုဒၶဝါဒ ျပန္႕ပြားေရးကိစၥကို ပထမ ႀကိဳးပမ္းေဆာင္ရြက္ခဲ႕ေသာ နိုင္ငံျဖစ္သည္။ ၁၉၀၇ ခုႏွစ္၌ အဂၤလန္နိုင္ငံ၌ ဂရိတ္ျဗိတိန္ႏွင့္ အိုင္ယာလန္ ဗုဒၶဘာသာအသင္း ေပၚလာ၏ ။ အသင္းဥကၠဌမွာ ေဒါက္တာရိုင္းေဒးဗစ္ျဖစ္၍ လစဥ္မဂၢဇင္း ထုတ္ေဝ၏ ။ ၁၉၂၄ ခုႏွစ္၌ ထိုအသင္းပ်က္သြား၍ လန္ဒန္ဗုဒၶဘာသာအသင္းေပၚလာျပီး ပထမ၌ လစဥ္ ။ ယခုအခါ၌မူ သံုးလတစ္ႀကိမ္ ဗုဒၶဓမၼစာေစာင္ မွန္မွန္ ထုတ္ေဝလ်က္ရွိ၏ ။ အသင္းသားတို႕မွာ သဒၶါယံုႀကည္စိတ္ျပင္းျပ၍ ဒုတိယစစ္ႀကီးအတြင္းက လန္ဒန္ျမိဳ႕ကို ရန္သူတို႕ အျပင္းအထန္ ဗံုးႀကဲတိုက္ခိုက္ေနေသာအခ်ိန္၌ပင္ ရက္သတၱပတ္လွ်င္ သံုးေလးႀကိမ္မွ် တရားေဆြးေႏြးပြဲ ျပဳလုပ္ႀက၏ ။ တရားပြဲႏွင့္ ေဆြးေႏြးပြဲမ်ား ျပဳလုပ္ျခင္း ဗုဒၶေန႕က်င္းပျခင္း ဝိပႆနာႏွင့္ ဗုဒၶဘာသာသင္တန္း ဖြင့္လွစ္ျခင္း စသည္ျဖစ္ အသင္း၏ သာသနာျပဳလုပ္ငန္းမ်ားမွာ စံုလင္မ်ားျပားလွေပ၏ ။

အဂၤလန္ျပည္၌ ဗုဒၶသာသနာ ျပန္႕ပြားေရးလုပ္ငန္းကို စတင္ကူညီေဆာင္ရြက္ခဲ႕သူမ်ားမွာ ဘိကၡဳအာနႏၵာ ေမေတၱယ် ။ ဘိကၡဳသီလစာရ စေသာ အဂ္လိပ္ဘိကၡဳမ်ား ေဒါက္တာအားနက္စေရာ့( စ္ ) ။ မစၥတာခရစၥမတ္ဟမ္ဖရီ စေသာ ဗုဒၶဝါဒီမ်ားႏွင့္ ပါေမာကၡရိုင္းေဒးဗစ္ စေသာ ပါဠိပညာရွင္မ်ားျဖစ္ႀကသည္ ။
အေနာက္နိုင္ငံသားမ်ားထဲမွ အစဦးစြာ ဗုဒၶဘာသာရဟန္းအျဖစ္ကို ခံယူသူသည္ ဘိကၡဳအာနႏၵာေမေတၱယ် ( လူအမည္ အလန္ဗင္နက္ ) သည္ ၁၉၀၂ ခုႏွစ္၌ ျမန္မာျပည္သို႕လာ၍ ရဟန္းျပဳျပီးလွ်င္ ထိုအခါက ရန္ကုန္ျမိဳ႕ ကမၻာ့ဗုဒၶဝါဒ အသင္းမွ ထုတ္ေဝေသာ အဂၤလိပ္ ဗုဒၶဓမၼစာေစာင္၏ အယ္ဒီတာအျဖစ္ ေဆာင္ရြက္၏ ။ ၁၉၀၈ ခုႏွစ္ ၌ အဂၤလန္ျပည္သို႕ သာသနာျပဳရန္ ႀကြသြား၍ ၁၉၂၃ခုႏွစ္၌ ကြယ္လြန္၏ ။
ျပင္သစ္ ဂ်ာမနီ ရုရွားနိုင္ငံမ်ားသည္ ဗုဒၶစာေပျပန္႕ပြားေရးအသင္းမ်ားမရွိေသာ္လည္း ဗုဒၶက်မ္းျပဳေရာ ပညာရွင္မ်ား ေပၚထြက္ရာ နိုင္ငံမ်ားျဖစ္၏ ။ အထူးထင္ရွာေသာ ျပင္သစ္ ဗုဒၶသုေတသီ၏အမည္မွာ အလက္ဇႏၵားေဒးဗစ္နီး ျဖစ္၏ ။ ဤအမ်ိဳးသမီးႀကီးသည္ တိဗက္ျပည္သို႕ စြန္႕စားသြာူေရာက္၍ တိဗက္ ဝိပႆနာကို က်င့္ႀကံအားထုတ္ျပီး မိမိကိုယ္ေတြ႕မ်ားအေႀကာင္း စာအုပ္ေရးသားခဲ႕၏ ။ ဂ်ာမန္ ဗုဒၶဝါဒီတို႕သည္ ေထရဝါဒကို ႏွစ္သက္၍ သီဟိုဠ္ကြ်န္းႏွင့္ ျမန္မာနိုင္ငံ၌ ရဟန္းအျဖင့္ ခံယူေသာ ဂ်ာမန္ရဟန္း အေတာ္မ်ားမ်ားရွိ၏ ။

ေဟာ္လန္ ဘယ္လ္ဂ်ီယန္ ဆြီဒင္ ဆြစ္ဇာလန္နိုင္ငံ မ်ား၌လည္း ဗုဒၶဘာသာအဖြဲ႕မ်ားရွိ၏ ။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု၌ ဗုဒၶဘာသာအသင္းေပါင္း တစ္ရာေက်ာ္ရွိသည္ ဆို၏ ။ ဟာေဝယံကြ်န္းႏွင့္ ကာလီဖိုနီးယားျပည္နယ္မ်ား၌လည္း ဗုဒၶဝါဒအင္အား ႀကီးမား၏ ။ အေမရိကန္ ပညာတက္ပိုင္း၌ ဇင္ဗုဒၶဝါဒ ေရပန္းစား၍ အခ်ိဳ႕ျမိဳ႕ႀကီးမ်ား၌ ဇင္ဝိပႆနာ အဖြဲ႕မ်ားရွိေႀကာင္း ေလ့လာဖူးသမွ် စာေပမ်ားအား စပ္ဆက္၍ ေရးသားတင္ျပလိုက္ရပါသည္ ။

#htoohtoolay